Chú thích bên lề một bài hát cũ

Trí nhớ đôi khi đánh lừa ta. Tôi luôn đinh ninh ca khúc “Bài hát trưa” được mình sáng tác muộn hơn so với loạt thơ đánh số có tên gọi “Tâm thần phân lập” được viết trong năm 1985. Mãi đến gần đây tôi mới phát hiện ra là mình nhớ nhầm. Trong một cuốn sổ tay cũ, tôi tìm thấy phác thảo đầu tiên của bài hát có dòng chữ số ghi ở ngay đầu trang: tháng 5.1985. Bài hát hóa ra được viết trong chính cái năm mà tôi không bao giờ nghĩ rằng nó thuộc về. Với tôi năm 1985 là năm có khá nhiều sự kiện rất đáng ghi nhớ. Là năm tôi đột ngột bị “một cơn thơ ám”, chỉ thích làm thơ mà bỏ bẵng cả âm nhạc (!). Có đến 95% số bài thơ của tập “Tâm thần phân lập” được tôi viết ra trong năm 1985 này. Năm này tôi viết nhạc ít, thậm chí rất ít. “Bài hát trưa” bước lạc ra ngoài phạm vi trí nhớ chính xác của tôi có lẽ cũng vì như vậy.

Việc xác định đúng niên biểu của bài hát cũng bất ngờ giúp tôi nhớ lại được rất nhiều thứ. Giống như có một làn gió nhẹ thổi bạt dần đi từng lớp sương mù của quên lãng, những nét bút mờ mịt trên cuốn sổ tay ngày cũ kia thoắt trở thành một thứ phù chú có thể giúp tôi nhìn thấy lại được những thứ tưởng rằng đã bị thời gian vĩnh viễn vùi lấp. Tôi nhớ lại việc này, rồi nhớ lại việc kia, những gương mặt, những mẩu chuyện, những buồn vui, cứ thế nối tiếp nhau. Tôi thấy tôi tuổi đôi mươi còm nhom trên chiếc xe đạp cọc cạch ngày mấy bận từ Thủ Đức lên Dakao rồi lại từ Dakao về Thủ Đức trong vòng tất tả của mưu sinh. Thấy cái nắng rát bỏng của Sài Gòn mùa khô táp lên mặt, thiêu sau lưng trên con đường không một bóng cây từ cầu Phan Thanh Giản qua Hàng Xanh, rồi từ Hàng Xanh qua ga Bình Triệu về nhà. Tôi thấy tôi trên chiếc ghế đệm cũ mắt rỗng không nhìn ra vườn trưa nắng trườn, hơi nóng hầm hập từ mái tôn không ngớt phả xuống người, nhưng nhớp nháp trên lưng không phải mồ hôi mà là những cơn rùng mình trước câu hỏi không có lời giải đáp thường trực vống lên trong lòng: ngày mai, ngày mai, rồi ngày mai nữa, đời sống này sẽ dẫn ta về đâu?... Kế bờ nước ở góc xa vườn nhà tôi ngày ấy có một cây săng máu cổ thụ. Lũ quạ mùa khô thường kéo nhau về đó làm tổ. Và luôn như vậy, theo tôi vào giấc ngủ chập chờn ban trưa là tiếng quạ từng chặp ré lên đầy tai ương, chết chóc...

Năm 1985 cũng là năm tôi hay la cà rong chơi với V.A. - cô em con dì của tôi. Có giai đoạn tôi thất nghiệp nhiều tháng liền. Túi rỗng, tuyệt vọng và sầu thối. Chẳng biết làm gì, tôi đạp xe loanh quanh suốt. Lên tít mạn rừng đồi Đồng Nai ngồi ngó mây bay với ông M. hoặc ghé nhà cô em họ ngồi hút thuốc lá và thở dài. Tôi quen với anh bạn V.P.H. cũng trong năm 1985 này. Cô em họ kéo tôi sang Thị Nghè bảo để rủ tên bạn học cũ của cô cùng đi cafe. Tôi chưa gặp V.P.H. bao giờ nhưng đã nhiều lần nghe cô em ôm guitar hát nhạc của hắn - những bản nhạc lãng mạn, đẹp và buồn rũ. Anh chàng đãng tử thuộc dòng hoàng phái này xuất hiện trong chiếc áo sơ mi vạt bầu rộng thùng thình tới tận gối, tóc dài quá vai, mặt xanh rớt như... dân mất ngủ chuyên nghiệp! V.P.H. trở thành bạn thân của tôi cho đến tận bây giờ. Cũng buổi cafe chiều hôm ấy, trước đề nghị của một số bạn bè (lẽ ra tôi nên hát một ca khúc gì đó) nhưng tôi nhớ đã đột xuất đọc bài thơ dài mình vừa viết xong cho mọi người nghe trước vẻ kinh dị của tất cả. Bài thơ dài đen tối đó về sau được đánh số “13” trong tập “Tâm thần phân lập”, đoạn mở đầu đại loại thế này:

“Em chỉ cho tôi cách dùng thuốc ngủ

Cách cắt đứt tĩnh mạnh cổ tay nằm nghe máu vui mừng giải thoát

Cũng có thể dùng hoa hồng thay cho cyanure

                                                                        Nếu muốn

Em áp tay em vào lồng ngực tôi

Lắng nghe nhịp đập của quả tim tôi mòn mỏi

Vang trong vắng lặng ngày tàn

Rồi em khóc…

Có quá nhiều cách để kết thúc

Nhưng để bắt đầu từ tuyệt vọng

Từ đời sống quanh ta cùng quẫn

Từ những tâm hồn ung thư, mắt nhìn uế bẩn

Phải chăng, dấu yêu ơi

Đâu cách nào khác được?” 

(...)

Tháng 9 năm ấy đổi tiền. Trò ảo thuật cười ra nước mắt của cái sự tưởng rằng có thể nhét một xu kẽm vào chiếc mũ đen của mệnh lệnh hành chính rồi phù phép biến nó thành một đồng tiền vàng mở màn cho cơn ác mộng siêu-lạm-phát kéo dài nhiều năm sau đó. Sáng Chủ nhật ngày có thông báo đổi tiền - trực đêm ở Dakao ra, chẳng hay biết gì, tôi đạp xe qua nhà K. Chị cô đứng trên ban công í ới nói với xuống, nhà nước vừa ra thông báo đổi tiền, S. chạy mau về nhà đi cho kịp! Tôi nghe lời đạp xe về, nhưng bụng nghĩ, mình thì lấy tiền cóc khô đâu ra mà đổi với chác! Bài “Khúc hát chim trời” cũng được tôi sáng tác trong năm 1985. Đấy là ca khúc tươi tắn đột xuất của tôi trong cái năm đầy khó khăn tối ám ấy. Tôi lẩm nhẩm viết nó trong một lần đạp xe đến nhà K. chơi...

Thoắt một cái bài-hát-trưa viết ở tuổi mai sớm đôi mươi đã vượt khỏi mốc thời gian 40 năm. Đứng ngó xuống cái vực sâu thăm thẳm thời gian mà mình đã để lại sau lưng, đôi khi tôi có cảm giác mụ mị rằng mình giống một bóng ma, chẳng là ai cả, chẳng ở đâu cả, chẳng đi đâu cả, cứ vờn quanh cái vực xoáy ốc đen ngòm do chính mình tạo ra, thả mình vào đó, tự dìm mình xuống, tự trồi mình lên với tất cả sự hờ hững, bàng quan mà một cá nhân có thể phản ứng khi vô tình tiến sát đến biên thùy của sự nhận biết được cái vô nghĩa đến tận cùng của kiếp người từ quá sớm. Bài hát này cũng vậy. Một vết tự cứa trên da thịt của chính mình rồi im lặng thả nó vào quên lãng trong hơn 40 năm. Có cần phải lôi nó ra, bắt nó phải cất tiếng than van sau khi đã để nó được im lặng trong khoảng thời gian dài lâu đến như vậy không nhỉ?...

Trần Thanh Sơn (4.2026)

Bài hát trưa

                            Nhạc và lời: Trần Thanh Sơn

1. Không gian im hơi, nắng trưa trườn sân vắng

Ngày qua giữa âm thầm, tiếng chim lặng rót cuối vườn...

Có giấc mơ, thời thanh xuân về ghé qua lòng

Dáng xưa buồn không nói, khẽ len vào giấc trưa nồng

Có áng mây lững lờ xuôi về cuối chân trời

Tuổi xuân buồn như khói, tháng năm dồn một dòng trôi

2. Mưa qua không lâu, bước chân chiều đến sớm

Vài bóng tối ơ hờ, tan trong lòng mắt biếng lười

Dỗ giấc tôi, chiều qua song nắng úa chập chờn

Bóng những ngày vui cũ, những son vàng những phai tàn

Khép mắt nghe, buồn còn âm trong tiếng xe về

Bánh lăn dài cuối phố, những kiếp người mỏi mòn trôi...

Bài hát trưa - Nhạc và lời: Trần Thanh Sơn - Trình bày: Ý Uyên

(*) Năm 2018, văn bản bản nhạc “Bài hát trưa” và một “Bài hát trưa” khác đã được tác giả đăng tải ở đây. Dù vậy, xin tiếp tục đưa sheet nhạc này lên đây một lần nữa cho tiện theo dõi:

Ảnh trên: From “Myth of Ariadne” (Giorgio de Chirico)