Tự thắp mình với mênh mông

 

Giuseppe Ungaretti (1888-1970) được xem là một trong những nhà thơ đã có những đóng góp nổi bật cho nền văn chương Ý thế kỷ 20, đồng thời cũng là nhà thơ hiện đại có tầm ảnh hưởng sâu rộng đến nhiều thế hệ nhà thơ Ý nói riêng và phương Tây nói chung (1). Thơ Ungaretti, đặc biệt ở thời kỳ đầu, thường dựa trên trực giác đột khởi, diễn đạt những ánh chớp lóe của nội tâm, những mặc khải đầy minh triết về cuộc đấu tranh dai dẳng và khốc liệt của con người nhằm khẳng định sự tồn tại của mình trước hư vô. Ngắn, mãnh liệt và chói lòa như một đốn ngộ, một số thơ của Ungaretti rất khó dịch sang ngôn ngữ khác, thậm chí có bài nhiều dịch giả còn cho là bất-khả-dịch.

Read More

Hài hước đen của Nietzsche

 

Đọc báo bên tách cà phê sáng là một điều tuyệt thú nhưng đôi khi cũng là một thách thức cho trái tim đã có tuổi của tôi. Giận dữ, bực bội, chán nản là tâm trạng khi phải đọc quá nhiều những trân tráo bị-phơi-bày và tự-phơi-bày trên báo chí hàng ngày. Vì sao có sự tha hóa này? Bất giác nhớ đến một câu hài hước đen của Nietzsche trong tác phẩm “Hoàng hôn của những thần tượng”:

Read More

Đơn giản là một nhà thơ

 

* George Benjamin viết về Pierre Boulez.

Có lần tôi hỏi một nhóm các nhà soạn nhạc trẻ mà tôi đang giảng dạy xem liệu có thứ âm nhạc hiện đại nào khiến họ không ưa chăng. Hơn một nửa số người đã nhắc đến Pierre Boulez. Ban đầu tôi sửng sốt vì sao họ lại có thể chối bỏ một nhà sáng tạo âm nhạc vĩ đại đến thế trong thời đại của chúng ta, nhưng có lẽ tính cách ưa chỉ trích quyết liệt của con người này là nguyên nhân gây ra niềm ác cảm ở họ.

Read More

Những cuộc rượu...

 

Một trong những lần hiếm hoi được ngồi đối ẩm với dịch giả Phạm Viêm Phương, lúc ngà ngà say và vui chuyện – vẫn cái cách xưng hô ông-ông-tôi-tôi kiểu của anh, dù tôi nhỏ thua anh cả chục tuổi - anh bảo tôi: “Ông biết không, cái ngày tôi bất chợt nhận biết được thế nào là một ly rượu ngon, tôi mới sực nhớ ra rằng cả một quãng thời gian dài trước đó, mình đã phá hoại không biết bao nhiêu là mỹ tửu của cuộc đời…”, anh nói về rượu bằng cái giọng người ta hay dùng để nói về tuổi trẻ hay về thời gian, về những hoài phí và nông nổi mà người ta thường mắc phải khi còn trẻ, còn thiếu kinh nghiệm, dù theo như tôi biết, Phạm Viêm Phương chưa bao giờ là một con sâu rượu!...

Read More

Theo mùa xuân bay đi mãi...

 

Tình hoa

 

Nhạc và lời: Trần Thanh Sơn

 

Hoa trên tay em hoa phố xưa

Thơm hương về người, những trưa xanh nồng nàn

Mây bay trên vai mây rất êm

Nhớ con đường dài níu chân ta ngày nào

Chậm mùa xuân nhé

Vì xanh quá những bước cỏ non

Đừng hồng thêm nữa

Này những cánh hoa thơm đầu gió...

Read More

Chiếc khăn quàng của biển

 

Một truyện ngắn viết cho báo Tết sinh viên năm 1998, giờ đọc lại bỗng thấy nhớ những ngày xuân xa xôi... Nhân vật chính của truyện không phải là cô sinh viên tên Duyên, hay chàng người yêu, hay đám bạn bè thời thơ ấu của cô, mà là cái không khí Tết của một xóm nhỏ cao nguyên - nơi còn giữ được phần nào xuân vị ngọt ngào, đầm ấm của những ngày Tết xưa cũ, khi văn hóa và truyền thống Việt chỉ mới mấp mé đứng bên bờ vực của sự tàn phá...

Read More

Ngày chủ nhật ảo não

 

Tôi có một kỷ niệm khó quên với ca khúc Sombre Dimanche. 

 

Gần trường cấp 3 tôi học thuở nhỏ có một con đường trồng rất nhiều sầu đông. Tan học, từ cổng trường ra, nếu rẽ trái tôi chỉ cần đi thẳng một mạch cho đến khi gặp một ngã ba thì rẽ trái lần nữa là về đến nhà. Thế nhưng thời ấy tôi hay thích rẽ phải, làm một vòng xa hơn xuyên qua con đường rợp bóng sầu đông đó rồi mới men theo bờ tường đầy cỏ dại và muống biển chạy dọc con đường vắng vẻ sau lưng tu viện Thánh Phaolô để về nhà. Tuổi học sinh đa phần cảm nhận dòng trôi của thời gian thông qua các kỳ thi và những tháng hè, nhưng với tôi, tôi lại cảm thấy rõ nhất sự cuộn chảy của thời gian thông qua bóng rợp của hàng cây sầu đông rọi xuống bờ dậu những ngôi nhà nhỏ, những khoảnh sân và những vườn rau nằm im lặng trên con đường mình tan học về… Đường-sầu-đông (tôi đặt tên cho nó như vậy) rực rỡ hoa tím vào mùa xuân, rợp bóng mát mùa hè và trơ cành trụi lá vào mùa đông. 

Read More

Sứ mệnh thật sự của một nghệ sĩ là cái quái gì?

 

Sau cùng thì sứ mệnh và cứu cánh thật sự của một nghệ sĩ là cái quái gì? Đôi lúc chạnh lòng tôi vẫn thường băn khoăn tự hỏi mình như vậy khi được nghe ở đâu đó những tuyên bố rổn rảng nhân danh đủ các loại nghệ thuật ở trên đời của những-nhân-vật-của-công-chúng. Trong cái chợ văn nghệ nhiễu loạn, đầy hỏa mù, giả chân lẫn lộn và hoàn toàn mất phương hướng như hôm nay, làm nghệ thuật là một khó khăn và đặc biệt thách thức để có thể kiên định giữ vững được cho riêng mình một con đường…

Read More

Nắng và chim sẽ hát cùng em...

 

Bài hát xuân 

Nhạc và lời: Trần Thanh Sơn

Mùa xuân lướt trong trong cây, mềm như áng mây bay qua trời

Vài tia nắng lung linh từ trong mắt loài chim đang hót

Mùa xuân đến đêm qua, mùa xuân mới nên hoa đâu ngờ

Mà sáng sớm hôm nay đường đến lớp chân em nở hoa.

Read More

Lễ bái xuân

   

Được xem là tác phẩm biểu tượng của Igor Stravinsky, thậm chí, của toàn bộ âm nhạc hiện đại phương Tây thế kỷ 20. Từ lần ra mắt khuấy động (1913) đến nay, Lễ bái xuân đã trải qua non một thế kỷ, nhưng mỗi lần nghe lại, dường như ta vẫn được cuốn hút bởi sự tươi rói của sức tác động và năng lực sáng tạo sôi sục đằng sau nó. Tác phẩm này đã được kèm theo rất nhiều tính từ: man dã, tinh tế, cú sốc điện, cách mạng, chân đất, siêu nhiên, trí tuệ, bản năng, sexy, rock & roll…

Read More

Hai mươi bốn hài cú 2015

 

Tập hợp các mẩu ghi chép vụn vặt nằm rải rác trong sổ tay 2015, những hình ảnh, những suy nghĩ và những ý tưởng thoáng qua, tôi bỏ chung chúng vào một cái giỏ và đặt tên là “Hai mươi bốn hài cú”. Nếu theo những quy chuẩn khá nghiêm ngặt của thể loại hài cú, tên gọi cho tập hợp này có vẻ không ổn. Dù vậy, suy đi nghĩ lại cũng chẳng biết phải gọi chúng là cái gì, nên tôi tạm thời cứ gọi chúng là: “Hai mươi bốn hài cú 2015” (TTS)

Read More

Mừng một năm mới nữa của kỷ nguyên khủng bố...

 

Một bài thơ được tác giả viết năm 1985 và không định sẽ đem ra đăng tải. Nhân Giáng sinh 2015 và chuẩn bị đón Nouvel An 2016, với thảm trạng hôm nay, xin được chào mừng một năm mới nữa của kỷ nguyên khủng bố, kỷ nguyên bàng quan và chia rẽ bằng bài-thơ-ba-mươi-năm-tuổi này.(TTS)

Read More

Ngồi trên cửa sổ

Nhạc và lời: Trần Thanh Sơn

Bay đi đâu đi đâu hỡi áng mây hồng bềnh bồng, một ngày rực rỡ lướt trên trời cao?

Trôi đi đâu đi đâu hỡi con sông dài miệt mài, từng ngày cuộn mình về nơi xa vắng?

Bay đi đâu đi đâu hỡi cánh chim trời hiền lành, chiều nào về hát trước sân nhà tôi?

Từng mai sớm dịu dàng, hoàng hôn cũng khẽ khàng lướt trôi...

Read More

Một cuộc đời thôi thì chẳng đủ...

 

Đêm qua lang thang trên mạng, vào một trang cá nhân thuộc tumblr.com xem ảnh, tình cờ thấy đoạn thơ (không đề tên tác giả) được chủ trang đặt làm đề từ cho toàn website của mình. Toát mồ hôi vì thơ hay quá. Và cũng vì thơ hay quá nên tôi đâm… ngờ ngợ. Vào google kiểm tra thử, hóa ra là thơ Milosz. Thảo nào! Czeslaw Milosz - nhà thơ người Ba Lan - Nobel Văn chương 1980. 

Read More

Nhà sưu tập

 

 

Tôi biết anh K. vào khoảng giữa những năm 80 của thế kỷ trước - những năm đất nước đang trong đêm trước của đổi mới, cuộc sống còn muôn vàn khó khăn vất vả, nỗi lo mưu sinh luôn hằn in trên gương mặt mỗi người ta gặp trên phố. Trên rất nhiều những con đường Sài Gòn ngày ấy, thậm chí trên cả những đại lộ từng một thời nổi danh bởi sự tráng lệ, xa hoa cũng xuất hiện những cái chợ trời tự phát, mua bán đồ cũ, đồ lạc xoong đủ kiểu. Ngăn sông cấm chợ, đánh tư sản, lạm phát, khủng hoảng, thất nghiệp, kinh tế suy sụp... đẩy rất nhiều gia đình vào cảnh khốn khó, buộc họ phải bán đi tất cả những gì có thể bán được để đổi lấy cái ăn, cái mặc.

Read More

Khúc hát nhỏ mùa đông

Sài Gòn không có mùa đông, chỉ là rét vay, rét mượn khi có những cơn bão rớt cuối mùa từ biển đổ vào các tỉnh phía Nam Trung phần. Năm nay thời tiết ảnh hưởng El nino nên những ngày lạnh rớt như vậy cũng không thấy xuất hiện. Sài Gòn nắng chói gắt, nắng bơ phờ, nắng khô rát. Thế mà đêm qua tôi mơ thấy mùa đông...

Read More

Chàng dương cầm thủ dị kỳ của Saroyan

 

 

Đọc Dương cầm của Saroyan, đọc cái cách thức chàng Ben trong truyện tiếp cận với âm nhạc. Chỉ bằng bản năng sơ khai của mình, bằng tình yêu trong trẻo đầy thành kính và ít nhiều mang tính chất chiêm bái tôn giáo đối với thứ đối tượng mà Ben luôn cảm thấy mình thấp bé và hèn mọn khi đứng trước nó: đàn dương cầm – như một biểu tượng của nghệ thuật; không gắng gượng, không mưu cầu, và cũng nhờ vậy, Ben đã vô tình bước chân vào được ngôi thánh đường của sự sáng tạo mà không hề hay biết. Dù hơi khiên cưỡng, nhưng Ben bất giác làm tôi nghĩ đến chàng Du Thản Chi của Kim Dung đạt được công phu thượng thừa Dịch Cân Kinh đầy ngẫu nhĩ… 

Read More

Những bài thơ sau 1986

 

 

Sau hai tập thơ được viết liên tục: Tâm thần phân lập (1985) và Ngôn ngữ ngày thường (1986), cơn hứng thú đột khởi của tôi với thi ca bỗng dừng lại. Trong gần ba mươi năm sau đó tôi không làm thơ nữa. Khắc khe ra, nói không làm thơ nữa cũng không hoàn toàn đúng, vì trong khoảng thời gian dằng dặc mà như một chớp mắt đó, thỉnh thoảng tôi cũng có viết một đôi bài thơ. Nhưng ba mươi năm với chỉ khoảng trên dưới một hai chục bài gì đó (như tôi nhớ được, không kể những bài đã bị thất lạc) là một con số quá ít, xem như không có.

Read More

Chúng ta nghe nhạc như thế nào

 

Tất cả chúng ta đều nghe nhạc tuỳ theo khả năng riêng biệt của từng người. Nhưng, để tiện cho việc phân tích, toàn bộ quá trình nghe nhạc có thể trở nên sáng tỏ hơn nếu chúng ta chia nó ra thành những bộ phận cấu thành, có thể nói như vậy. Theo một nghĩa nào đó, mọi người chúng ta đều nghe nhạc trên ba bình diện tách biệt. Vì thiếu thuật ngữ chính xác hơn, ta có thể đặt tên ba bình diện đó như sau: một, bình diện giác quan; hai, bình diện biểu đạt; ba, bình diện thuần tuý âm nhạc.

Read More

Những điều thầy chưa kể

 

Ra đời năm 1988, cùng với những bài hát viết về thầy cô trường lớp của nhiều nhạc sĩ khác, ca khúc "Những điều thầy chưa kể" của tôi đã được các thế hệ học trò yêu mến và ca hát trong trên 25 năm qua. Với riêng tôi, “Những điều thầy chưa kể” như một mẩu dây neo giữ tâm hồn tôi lại trên triền dốc của thời gian thăm thẳm, giữ cho tâm hồn tôi được thơ trẻ mãi, vì cứ mỗi độ 20 tháng 11 đến, nghe bài hát này cất lên đâu đó dưới những mái trường, tôi lại thấy mình trở về là một câu bé ngây thơ ngồi trước bảng đen phấn trắng hướng lòng mình về phía thầy cô yêu quý như ngày xưa…

Read More

Tiếng Pháp đi cùng tôi...

 

Năm tôi đậu vào đệ thất, bố tôi hỏi tôi: Thế con định chọn học sinh ngữ Anh hay Pháp? Tôi trả lời: Con cũng chưa biết, nhưng có lẽ là Pháp văn. Bố tôi không nói gì, ông vốn khá “dân chủ” trong các lựa chọn của con cái ngay từ khi anh em tôi còn bé, nhưng tôi đoán chừng ông biết tôi đã tham khảo trước ý kiến của mẹ tôi. Mẹ tôi vốn dân Tây học, yêu văn hóa Pháp, có thể đọc được Alphonse Daudet, Anatole France ngay trong nguyên bản, thế nên mẹ tôi nghiêng về tư vấn cho tôi chọn Pháp văn là lẽ đương nhiên.

Read More

Stravinsky vào thế kỷ 21

 

Tôi có một kỷ niệm. Năm thứ tư của lớp sáng tác tại Nhạc viện, khi thi tốt nghiệp môn Lịch sử âm nhạc, ở phần vấn đáp, cô giáo đứng lớp đã hỏi tôi: “Trong các nhà soạn nhạc đã được học, anh cho biết mình yêu thích ai nhất, và tại sao?”. Khá bất ngờ với câu hỏi có vẻ ngoài lề của cô giáo nhưng tôi đã trả lời không chút ngần ngừ: Igor Stravinsky! Và lý giải yêu âm nhạc của Stravinsky bởi sự phức tạp, đa diện, đa phong cách, đồng thời cho rằng nhạc sĩ của mọi trường phái âm nhạc hiện nay đều có thể tham chiếu cho riêng mình một bài học lớn nào đó từ các tác phẩm của ông...

Read More

Tình bạn trong giao tế trần gian...

 

 

Đêm rồi khó ngủ, lần đọc lại Terre des Hommes qua giọng dịch phiêu bồng của Bùi Giáng, “giọng trần gian đi tìm linh hồn mình giữa non nước quạnh”(1). Dừng lại ở phần Saint Ex viết về bằng hữu (2), ngơ ngẩn nghĩ về mình, về mọi người, về những người mình đang-gọi-là-bạn hay từng-gọi-là-bạn, u hoài xiết nỗi với những mất mát rụng rơi và bồi hồi với những gì mình còn gìn giữ được. Có những cái tên còn nằm trong trí nhớ nhưng gương mặt người dường như đã phai nhòa khuất nẻo, lại có những ánh mắt nụ cười còn tươi rói trong tim nhưng hầu như ta đã quên tên. Bao nhiêu gương mặt, bao nhiêu giọng người, bao nhiêu tên gọi, quên quên nhớ nhớ vui vui buồn buồn, lẫn lộn…

Read More

Requiem mười ba

...Những sớm mù sương, những đêm gió hút, những quãng trưa im, những rừng thắp nắng, những chuyến xe đi về dốc đồi Đà Lạt cùng những gương mặt bạn bè thời tuổi trẻ, tất cả được tôi bôi xóa hết một lần bằng bài thơ này.

Read More