Có trong tôi mọi giấc mộng nhân gian

 

Ngu ngốc cho những ai tự chụp vương miện gai và tự vác lên mình chiếc thập tự giá có tên gọi là nghệ sĩ và sứ mệnh của người nghệ sĩ. Những kẻ ngu ngốc đó sẽ phải thường xuyên đối diện với hư vô và phải thường trực chiến đấu với nó để dành quyền hiện hữu. Mặt khác, như William Faulkner nói, người nghệ sĩ luôn bị dẫn dắt bởi ma quỷ và chẳng thể nào có được sự bình an

Read More

Chẳng có gì quan trọng

 

 

Lại đọc thấy một đoản ngôn tuyệt thú của E.M. Cioran. Tuyệt thú vì tìm thấy những điều mình muốn nói mà không nói được, muốn viết mà viết không nên. Bị giam cầm trong định mệnh, mọi vùng vẫy của con người chỉ càng làm rõ thêm sự bất lực của mình trước hiện sinh: “Tôi thực sự tin rằng chẳng gì có nghĩa hết cả”, trong cuộc trò chuyện với nhà viết tiểu sử Fritz J. Raddatz hình như Cioran từng nói như vậy, và “Không là gì hết, tôi chỉ là kết quả của một sự tình cờ!”. Thật vậy chăng, tất cả chỉ là kết quả của một sự tình cờ?

Read More

Tạ ơn các ngươi, hỡi những cuốn sách!

 

Ghé tiệm sách cũ thơ thẩn chọn được cho mình hai cuốn ngày xưa đã từng đọc qua, một của Tuệ Sỹ - “Tô Đông Pha - Những phương trời viễn mộng” và một của Dương Nghiễm Mậu - “Cũng đành”. Mua ở tiệm sách cũ, nhưng cả hai đều là sách mới được phép tái bản trở lại gần đây: 2007 và 2008. Cầm hai cuốn sách trên tay bất giác có cảm giác như cầm hai dúm tro tàn từ quá khứ mịt mùng với bao kỷ niệm buồn vui lẫn lộn. Nói cầm hai dúm tro tàn là trên cả nghĩa đen và nghĩa bóng.

Read More

Không thể phân biệt được nước mắt với âm nhạc

 

Triết gia của bóng tối Emile Cioran trong “Tears and Saints” có một đoạn tuyệt thú viết về âm nhạc. Nhắc đến câu nói nổi tiếng của Nietzsche: “Tôi không thể phân biệt được nước mắt với âm nhạc”, Cioran thêm, “Những ai không lập tức thấu cảm được điều này thì chưa từng được sống một giây nào trong niềm thân mật của âm nhạc. Tôi biết chẳng có thứ âm nhạc nào khác với âm nhạc của những dòng nước mắt ấy. Xuất phát từ niềm nuối tiếc thiên đường đã mất, âm nhạc đem lại sự sinh thành cho những biểu tượng của nỗi mất mát này: những dòng nước mắt”

Read More

Biếm họa về tự do

 

Hegel từng cho rằng lịch sử của thế giới chính là tiến trình của ý thức tự do. Không thể không nhận thấy rằng cái tiến trình của ý thức tự do mà Hegel nói đó, đã được viết nên bằng máu và bằng nước mắt của hằng hà sa số những thế hệ nhân loại. Nói chuyện tự do là nói đến một vấn đề quá lớn, nói đến cái giấc mộng thường xuyên, thường trực và thường hằng đeo đuổi, cuốn hút và ám ảnh trí óc con người.

Read More

Thế giới này mới kỳ diệu làm sao!

 

Mùa hè năm 1990, một người bạn ghé tặng tôi mấy đĩa hát mà cô ấy mua được ở một tiệm sách cũ: Louis Armstrong, Nat King Cole, Billie Holiday, Ella Fitzgerald… Tôi ít nghe jazz và chẳng mấy rành rẽ về loại nhạc này. Thế nhưng, nhờ mớ đĩa đó, lần đầu tiên tôi được nghe giọng ca khàn đặc, lè nhè đặc trưng của nghệ sỹ jazz huyền thoại Louis Amstrong trong một ca khúc… chẳng liên quan gì đến Jazz: “What a Wonderful World”!

Read More

Quá sức điên!

 

Almir d’Avila nhập viện hồi còn bé, được xác định là điên, và không bao giờ xuất viện.

Chưa có ai viết cho ông một lá thư, chưa có ai đến thăm ông.

Read More

Đố kỵ

 

 

Tất cả mọi người đều đố kỵ. Một số người thừa nhận điều đó, còn lại thì không. Thật là oái ăm khi người ta đố kỵ với quá khứ bởi quá khứ thường được làm từ tro tàn. Nhưng với nghệ sĩ thì quá khứ sống sót dưới một một hình thức khác, và tôi có thể hiểu được những người đang đố kỵ với quá khứ của một nghệ sĩ. Nó trở thành một tượng đài.

Read More

Chỉ nàng trò chuyện cùng tôi...

 

Đọc được trên mạng bản dịch sang Pháp ngữ một bài thơ của Akhmatova (1) có tên là “Âm nhạc” (viết năm 1958, đề tặng nhà soạn nhạc Shostakovich). Tựa đề là vậy, nhưng người đọc nghe ra ở đó những đắng cay, chua chát của thân phận người nghệ sĩ dưới chế độ độc tài toàn trị. Hai thiên tài - hai cuộc đời với những nét tương đồng khá kỳ lạ trong bao nỗi thăng trầm dâu bể của lịch sử; cùng là nạn nhân của bi kịch Xô viết, nên chẳng lấy gì làm lạ trước sự đồng cảm sâu xa mà họ dành cho nhau. Thơ viết tặng Shostakovich, nhưng cũng là thơ Akhmatova viết cho chính mình vậy!

Read More

Nhớ mãi tuổi học trò

Nhạc và lời: Trần Thanh Sơn

1. Có thấy tôi trở về này những con phố thơ ấu?

Ngày nào có tôi tóc xanh mây trời, niềm vui chân sáo đến lớp

Trong tim lung linh bao nhiêu mơ ước

Kìa gió xuân ngời cũng theo lòng tôi ca hát

Và đón bước tôi, những ngả đường vui tỏa nắng…

Read More

Nghe nàng hát...

 

Nghe Françoise Hardy hát về lá úa, về những cuộc hẹn hò buồn bã mùa thu giữa oi nồng chiều hè Sài Gòn là một trải nghiệm dị thường. Trong cái nóng váng vất khiến tâm trí và thể xác như cũng muốn bốc hơi theo, giọng ca Françoise là một giòng suối mát, vừa thầm thĩ như tình gần vừa xa xôi như ảo ảnh, cái cõi miền mà người bộ hành trong sa mạc cứ ngỡ đã trong tầm tay nhưng mãi mãi chẳng bao giờ có thể đặt chân tới được…

Read More

Những mẩu vụn ghi lại từ giấy kẻ nhạc

 

1. 

Anh sống giữa loài người

Như một nốt nhạc lạ

Vang ngân

Ngoài điệu tính của thế giới.

Read More

Lời chúc phúc của mẹ

 

Năm 1984, để có tiền đi học, tôi xin vào làm việc cho một tổ hợp hóa dược nhỏ ở Dakao. Đó là một chỗ làm việc khá lạ lùng. Tôi nói khá lạ lùng bởi đội ngũ người lao động ở đấy hầu hết đều là những sĩ quan của chế độ cũ vừa từ các trại học tập cải tạo được tha về. Tôi không rõ đây là "tiêu chí nhân công" của tổ hợp hay chỉ đơn thuần do mối quan hệ quen biết sẵn có – do chủ nhân của cơ sở hóa dược này, chồng của cô họ tôi – vốn là dược sĩ và cũng là một sĩ quan của quân đội VNCH từ trại cải tạo trở về.

Read More

Paul Klee và âm nhạc hiện đại

 

Là một trong những họa sĩ được ngưỡng phục nhất trong lịch sử nghệ thuật hiện đại, Paul Klee (1879-1940) còn được xem là một nhà điều sắc vĩ đại có những khám phá sâu sắc nhất về lý thuyết hòa sắc. Dù luôn được gắn với chủ nghĩa biểu hiện, với lập thể, vị lai, siêu thực và trừu tượng, nhưng tranh của Klee rất khó phân loại, nếu không muốn nói là nằm ngoài mọi định nghĩa. Với một tinh thần sáng tạo vô hạn, ông trải nghiệm các xu hướng nghệ thuật mới theo cách hoàn toàn riêng của mình.

Read More

Về sự phi lý

 

 

Fernando Pessoa (1888-1935) là nhà thơ vĩ đại người Bồ Đào Nha; ông còn là nhà văn, nhà nghiên cứu, nhà phê bình văn học, dịch giả, nhà xuất bản, triết gia... và được mô tả như là một trong những tác giả văn chương quan trọng nhất của thế kỷ 20. Ngoài ngôn ngữ Bồ Đào Nha, ông còn sáng tác bằng tiếng Anh và tiếng Pháp. Dùng trên 80 bút danh khác nhau, được viết bằng các phong cách khác nhau, mà một số không ít trong đó nổi tiếng ở cấp độ thế giới như: Alberto Caeiro, Alvaro de Campos, Ricardo Reis, Bernardo Soares...

Read More

Không ngủ được

 

Không ngủ được. Mắt ráo hoảnh chong chong nhìn giàn dây leo xanh mờ ánh đêm ngoài khung cửa sổ trên balcon phía sau nhà. Những bông hoa vàng trong bóng tối có màu xám đục, cũng đờ đẫn như những con mắt không ngủ vật vờ trong khuya im. Không ngủ được. Có cảm giác bị treo lơ lửng trên biên thùy giữa giấc ngủ và sự tỉnh thức, giống một kẻ đang bị tra tấn bởi sự bất lực của chính mình với niềm khát khao được thả trôi mình vào quên lãng, vào trống không.

Read More

Cái chết của nghệ sĩ và (...)

 

Đêm rồi tình cờ đọc được bài viết “Cái chết của nghệ sĩ và sự ra đời của doanh nhân sáng tạo” trên trang mạng Book Hunter Club qua bản dịch Việt ngữ của Đỗ Tường Linh. Theo tìm hiểu, đây là bài viết được William Deresiewicz đăng trên The Atlantic từ tháng 12.2014 và từng làm dấy lên khá nhiều tranh luận ủng hộ cũng như phản bác trên báo chí và các trang mạng truyền thông. Tham gia giảng dạy tiếng Anh và các khóa luận về tiểu thuyết hiện đại Anh tại Đại học Yale,  Deresiewicz còn là một cây viết tiểu luận, một nhà phê bình văn học sắc sảo; đa số các bài báo của ông có vẻ ít nhiều đều mang đến những phản ứng trái chiều như bài báo đang được đề cập.

Read More

Trong khi nghe Concerto No.2 soạn cho dương cầm và dàn nhạc của Prokofiev

 

Có lẽ cũng đến gần 30 mươi năm rồi tôi không nghe lại bản concerto mà ngày xưa mình vốn yêu thích này. Những tìm tòi phá cách, những khai phá đầy tính tiền phong trong các tác phẩm thời kỳ đầu của Prokofiev đặc biệt lôi cuốn tôi. Concerto No.2 soạn cho dương cầm và dàn nhạc của ông là một trong những tác phẩm tôi thường thích thú nghe đi nghe lại trên chiếc máy hát đĩa 33 tour cũ mèm của mình với bản ghi âm của Nicole Henriot-Schweitzer, Charles Munch chỉ huy Boston Symphony Orchestra – bản ghi âm duy nhất lúc đó tôi có.

Read More

Xiếc rong và mộng giang hồ

 

 

Sáng nay có gánh xiếc rong đến dựng rạp trên mảnh đất trống cạnh khu dân cư mới xây gần nơi tôi ở. Gánh xiếc có kết hợp hội chợ, bán vé lô tô cùng các trò ném banh, quăng vòng cổ vịt, phóng phi tiêu trúng thưởng... Ngồi quán cà phê đầu ngõ nghe tiếng loa quảng cáo ậm ọe ngoài đường, thấy lũ trẻ réo nhau chạy ra chạy vào mè nheo đòi bố mẹ tối đến đưa chúng đi xem xiếc, bỗng ùa về giăng mắc trong tôi không biết bao nhiêu là kỷ niệm…

Read More

Tự thắp mình với mênh mông

 

Giuseppe Ungaretti (1888-1970) được xem là một trong những nhà thơ đã có những đóng góp nổi bật cho nền văn chương Ý thế kỷ 20, đồng thời cũng là nhà thơ hiện đại có tầm ảnh hưởng sâu rộng đến nhiều thế hệ nhà thơ Ý nói riêng và phương Tây nói chung (1). Thơ Ungaretti, đặc biệt ở thời kỳ đầu, thường dựa trên trực giác đột khởi, diễn đạt những ánh chớp lóe của nội tâm, những mặc khải đầy minh triết về cuộc đấu tranh dai dẳng và khốc liệt của con người nhằm khẳng định sự tồn tại của mình trước hư vô. Ngắn, mãnh liệt và chói lòa như một đốn ngộ, một số thơ của Ungaretti rất khó dịch sang ngôn ngữ khác, thậm chí có bài nhiều dịch giả còn cho là bất-khả-dịch.

Read More

Hài hước đen của Nietzsche

 

Đọc báo bên tách cà phê sáng là một điều tuyệt thú nhưng đôi khi cũng là một thách thức cho trái tim đã có tuổi của tôi. Giận dữ, bực bội, chán nản là tâm trạng khi phải đọc quá nhiều những trân tráo bị-phơi-bày và tự-phơi-bày trên báo chí hàng ngày. Vì sao có sự tha hóa này? Bất giác nhớ đến một câu hài hước đen của Nietzsche trong tác phẩm “Hoàng hôn của những thần tượng”:

Read More

Đơn giản là một nhà thơ

 

* George Benjamin viết về Pierre Boulez.

Có lần tôi hỏi một nhóm các nhà soạn nhạc trẻ mà tôi đang giảng dạy xem liệu có thứ âm nhạc hiện đại nào khiến họ không ưa chăng. Hơn một nửa số người đã nhắc đến Pierre Boulez. Ban đầu tôi sửng sốt vì sao họ lại có thể chối bỏ một nhà sáng tạo âm nhạc vĩ đại đến thế trong thời đại của chúng ta, nhưng có lẽ tính cách ưa chỉ trích quyết liệt của con người này là nguyên nhân gây ra niềm ác cảm ở họ.

Read More

Những cuộc rượu...

 

Một trong những lần hiếm hoi được ngồi đối ẩm với dịch giả Phạm Viêm Phương, lúc ngà ngà say và vui chuyện – vẫn cái cách xưng hô ông-ông-tôi-tôi kiểu của anh, dù tôi nhỏ thua anh cả chục tuổi - anh bảo tôi: “Ông biết không, cái ngày tôi bất chợt nhận biết được thế nào là một ly rượu ngon, tôi mới sực nhớ ra rằng cả một quãng thời gian dài trước đó, mình đã phá hoại không biết bao nhiêu là mỹ tửu của cuộc đời…”, anh nói về rượu bằng cái giọng người ta hay dùng để nói về tuổi trẻ hay về thời gian, về những hoài phí và nông nổi mà người ta thường mắc phải khi còn trẻ, còn thiếu kinh nghiệm, dù theo như tôi biết, Phạm Viêm Phương chưa bao giờ là một con sâu rượu!...

Read More

Theo mùa xuân bay đi mãi...

 

Tình hoa

 

Nhạc và lời: Trần Thanh Sơn

 

Hoa trên tay em hoa phố xưa

Thơm hương về người, những trưa xanh nồng nàn

Mây bay trên vai mây rất êm

Nhớ con đường dài níu chân ta ngày nào

Chậm mùa xuân nhé

Vì xanh quá những bước cỏ non

Đừng hồng thêm nữa

Này những cánh hoa thơm đầu gió...

Read More